Cinsel Tacizde Uzlaşma Olur Mu?

Cinsel taciz suçu, kişinin vücut dokunulmazlığına müdahale olmaksızın, cinsel içerikli söz, davranış, mesaj veya benzeri eylemlerle mağdurun huzur ve sükûnunun bozulmasına yol açan, Türk Ceza Kanunu’nun cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bölümünde düzenlenmiş bir suç tipidir. Uygulamada en çok merak edilen sorulardan biri, “Cinsel tacizde uzlaşma olur mu?” sorusudur. Bu sorunun cevabı, yalnızca TCK 105 hükmü incelenerek değil, aynı zamanda uzlaştırma kurumunu ayrıntılı biçimde düzenleyen Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlara getirilen istisnalar üzerinden verilebilir. Bu makalede, cinsel taciz suçunun temel unsurlarını ve ceza yaptırımını kısaca ortaya koyduktan sonra, şikâyet süresi ve zamanaşımı ile uzlaşma, şikâyetten vazgeçme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), adli para cezası ve çocuklara karşı cinsel taciz gibi konuları bütüncül bir çerçeve içinde ele alacağız. Son bölümde ise Yargıtay uygulamasına ve sık yapılan hatalara değinilerek pratik öneriler sunulacaktır.

Cinsel Taciz Suçu Nedir?

Cinsel taciz suçu, kısaca, mağdurun vücudu ile temas olmaksızın, cinsel amaçlı söz, davranış ya da iletişim araçları üzerinden gerçekleştirilen ve mağdurun kişilik haklarını, huzur ve güven duygusunu zedeleyen eylemleri ifade eder. Bu suçun en önemli ayırt edici noktası, cinsel saldırı suçundan farklı olarak bedensel temasın bulunmamasıdır. Fail, mağdura yönelik cinsel içerikli sözler söyleyebilir, mesaj gönderebilir, görüntü paylaşabilir veya ortamda rahatsızlık verecek cinsel içerikli davranışlarda bulunabilir; ancak bunların her durumda otomatik olarak cinsel taciz sayılması mümkün değildir. Eylemin suç sayılabilmesi için, davranışın cinsel amaç taşıması, mağdurun rızasına dayanmaması ve toplumun genel değer yargıları ile bağdaşmayan, mağdurun huzurunu ciddi şekilde bozacak boyuta ulaşması gerekir.

Uygulamada özellikle arkadaşlık, tanışma ya da evlenme teklifleri ile cinsel taciz arasındaki sınır sıkça tartışma konusu olur. Yargıtay, tek seferlik, nezaket sınırında kalan, ısrar içermeyen ve cinsel içerikten ziyade tanışma amaçlı olduğu anlaşılan tekliflerin başlı başına cinsel taciz suçu oluşturmayacağına dikkat çekmektedir. Buna karşılık, ısrarlı biçimde tekrarlanan, cinsel içerikli vurgular içeren, mağdurun açıkça rahatsız olduğunu belirtmesine rağmen devam eden davranışların cinsel taciz olarak kabulü mümkündür. Dolayısıyla her olay, içinde gerçekleştiği ortam, tarafların konumu, kullanılan ifadelerin içeriği ve sıklığı gibi unsurlar birlikte değerlendirilerek yorumlanmalıdır.

Cinsel Taciz Suçunun Cezası

TCK 105, cinsel tacizin basit ve nitelikli halleri için farklı ceza aralıkları öngörmektedir. Basit halde, çoğunlukla hapis cezası öngörülmekte; bazı durumlarda kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkün olabilmektedir. Kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kullanması, iş ilişkisinin, hizmet ilişkisinin veya aile içi otoritenin kötüye kullanılması, hiyerarşik üst-ast ilişkisi gibi durumlar ise nitelikli hal olarak kabul edilmekte ve daha ağır ceza tehdidine tabi tutulmaktadır. Ayrıca suçun çocuğa karşı işlenmesi halinde ceza miktarı önemli ölçüde yükselmekte, takibi şikâyete tabi olmaktan çıkmakta ve re’sen soruşturma yapılmaktadır.

Yargılama aşamasında mahkeme, somut olayın özelliklerine göre cezada artırma veya indirme imkânlarına sahiptir. Örneğin birden fazla kişiye karşı aynı suç işlenmişse, zincirleme suç hükümleri gündeme gelebilir; suçun işleniş biçimi, mağdur üzerindeki etkileri, failin kastının yoğunluğu ve olaydan sonraki tutumu gibi faktörler ceza tayininde rol oynar. Buna ek olarak, cezanın ertelenmesi, HAGB ve adli para cezasına çevirme gibi kurumlar da değerlendirmeye alınabilir. Ancak bu kurumların her biri, uzlaşmadan farklı hukuki sonuçlara sahiptir ve bunların uygulanabilirliği, suçun niteliğine, ceza miktarına ve failin kişisel özelliklerine göre ayrı ayrı incelenmelidir.

Cinsel Taciz Suçu Şikâyet Süresi, Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme

Cinsel taciz suçunun bazı halleri, şikâyete tabi iken, özellikle çocuğa karşı cinsel taciz gibi ağır nitelikli durumlarda takibin re’sen yapılması esası kabul edilmiştir. Şikâyete tabi olan haller bakımından, mağdurun suçu ve failini öğrendiği tarihten itibaren 6 aylık şikâyet süresi bulunmaktadır. Bu süre içinde şikâyet edilmediği takdirde, artık kovuşturma yapılamaz. Bu noktada uzlaşma ile şikâyet ilişkisi karıştırılmamalıdır; şikâyete tabi olması, o suç açısından uzlaşmanın da mümkün olduğu anlamına gelmez. Nitekim cinsel taciz suçu, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar arasında yer aldığı için, uzlaştırma hükümlerine özel bir istisna uygulanmaktadır.

Dava zamanaşımı yönünden ise, cezanın üst sınırı esas alınarak genel hükümler çerçevesinde hesaplama yapılır. Zamanaşımı süresi dolduğunda, şikâyet yapılmış olsa dahi dava düşer. Görevli mahkeme ise kural olarak Asliye Ceza Mahkemesi’dir. Çocuğa karşı cinsel taciz, nitelikli haller veya başka suçlarla içtima söz konusu olduğunda, görevli mahkeme değişebilecek; ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren kombinasyonlar gündeme gelebilecektir. Şikâyet süresinin kaçırılması, zamanaşımının dolması veya yanlış mahkemeye başvurulması, mağdur bakımından telafisi güç sonuçlar doğurabileceğinden, süreç başında doğru hukuki yönlendirme alınması büyük önem taşır.

Uzlaşma Usulü

Cinsel taciz suçunda en kritik konulardan biri, “Uzlaşma olur mu?” sorusuna verilecek cevaptır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi, hangi suçlarda uzlaştırma yoluna gidilebileceğini tek tek saymakta, aynı zamanda bazı suçlar bakımından uzlaştırma yasağı getirmektedir. Bu çerçevede, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, kural olarak uzlaştırmaya elverişli değildir. Cinsel taciz suçu da TCK’da cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bölümünde yer aldığından, cinsel taciz suçunda uzlaşma yapılamaz. Bu yasak, suçun basit ya da nitelikli hali olmasına, mağdurun yetişkin veya çocuk olmasına, suçun şikâyete tabi olup olmamasına bakılmaksızın geçerlidir.

Pratikte, bazı dosyalarda uzlaştırma bürosundan arandığını belirten taraflarla karşılaşılabilmektedir. Bu durumda çoğu kez suç nitelendirmesi netleşmemiş ya da dosya yanlış yönlendirilmiştir. Savcılık, suç vasfını TCK 105 dışında değerlendirmişse (örneğin basit hakaret veya başka bir suç olarak) uzlaştırma gündeme gelebilir; ancak suçun cinsel taciz olduğu kabul edildiği andan itibaren, uzlaştırma prosedürü devre dışı kalmalıdır. Uzlaşma ile şikâyetten vazgeçme kavramları da karıştırılmaktadır. Şikâyette bulunmuş bir mağdur, yargılama sürecinde şikâyetinden vazgeçebilir; bu durum bazı hallerde davanın düşmesine yol açabilir. Ancak bu, CMK anlamında uzlaşma değildir ve uzlaştırma yasağını dolanmak için kullanılamaz.

Dolayısıyla, “Cinsel tacizde uzlaşma olur mu?” sorusuna verilecek net cevap, cinsel taciz suçunun cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar arasında yer alması sebebiyle, uzlaşma kurumunun uygulanamayacağı yönündedir. Mağdurla fail arasında arabuluculuk, uzlaştırma görüşmesi veya benzeri resmi bir ceza muhakemesi mekanizması işletilemez; tarafların kendi aralarında anlaşmaları ise olsa olsa şikâyetten vazgeçme veya tazminat taleplerine ilişkin özel hukuk boyutunda sonuç doğurabilir.

Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması

Cinsel taciz suçunda uzlaşma mümkün olmasa da, mahkeme tarafından uygulanabilecek farklı ceza hukuku kurumları vardır. Bunların başında kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, cezanın ertelenmesi ve HAGB gelmektedir. Suçun basit hali bakımından verilen kısa süreli hapis cezası, failin kişisel ve sosyal özellikleri, sabıkasız oluşu, pişmanlık göstermesi gibi nedenlerle adli para cezasına çevrilebilir. Bu durumda fail, hapis yatmak yerine para cezası öder; ancak mahkûmiyet kararı verilmiş olur ve adli sicil yönünden sonuç doğurur.

Cezanın ertelenmesi kurumunda, hükmolunan hapis cezası ertelenir ve belirli bir denetim süresi uygulanır. Fail bu süreyi yeni bir suç işlemeksizin ve yükümlülüklere uygun biçimde geçirirse, ceza infaz edilmez. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ise daha farklı bir yapıya sahiptir. HAGB kararı verildiğinde, mahkeme hükmü kurmakla birlikte, bu hükmün açıklanmasını belirli şartlarla geri bırakır; denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa hüküm hiç açıklanmamış sayılır ve kişi hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmamış gibi kabul edilir.

Bu kurumların hiçbiri, uzlaşma ile karıştırılmamalıdır. Uzlaşma, soruşturma veya kovuşturma aşamasında tarafların uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaları sonucunda ceza davasının düşmesini sağlayan farklı bir mekanizmadır ve cinsel taciz suçunda uygulanması CMK ile yasaklanmıştır. Buna karşılık HAGB, erteleme veya para cezasına çevirme, yargılamanın sonunda mahkeme kararı ile gündeme gelir; tarafların anlaşmasına değil, hâkimin takdirine bağlıdır. Bu ayrım, özellikle uygulamada “Uzlaşma olmasa da HAGB alırız, aynı şey sayılır” şeklindeki yanlış algının önüne geçmek bakımından önem taşımaktadır.

Çocukların Cinsel Tacizi Suçunda Mağdurun Rızası

Cinsel taciz suçunun çocuklara karşı işlenmesi halinde, hem maddi ceza hukuku hem de ceza muhakemesi boyutunda çok daha sıkı bir koruma rejimi uygulanmaktadır. Öncelikle, çocuk kavramı 18 yaşını doldurmamış kişileri ifade eder ve çocukların cinsel dokunulmazlığına yönelik fiillerde, mağdurun rızası hukuken geçerli kabul edilmez. Bu nedenle, çocuk fail ile “kendi rızasıyla” mesajlaştığını, görüntü paylaştığını veya eyleme katıldığını söylese dahi, bu rıza hukuken dikkate alınmaz ve suçun oluşumuna engel olmaz. Çocuğa karşı cinsel taciz, çoğu durumda şikâyete tabi değildir ve savcılık tarafından re’sen soruşturulur.

Bu özellikler, uzlaşma bakımından da daha katı bir yaklaşımı beraberinde getirir. Çocuğa karşı cinsel taciz suçu, hem cinsel dokunulmazlığa karşı suç olması hem de mağdurun çocuk olması sebebiyle, uzlaştırma kapsamı dışında kalmaktadır. Ailenin fail ile anlaşmaya çalışması, şikâyetten vazgeçme yönünde baskı oluşturması veya ekonomik sebeplerle tazminat karşılığında dosyanın kapatılmasını istemesi, ceza muhakemesi hukukunda uzlaşma sağlamaz. Savcılık ve mahkeme, çocuğun üstün yararını ve kamu düzenini gözetmek zorundadır. Bu nedenle, mağdurun veya ailesinin talebiyle bile uzlaşma prosedürü işletilemez; dosya, hukuki şartlar oluştuğu sürece re’sen ilerler.

Cinsel Taciz Suçu Nasıl İspatlanır?

Cinsel taciz suçunun ispatı, çoğu zaman tanık beyanları, mesaj kayıtları, sosyal medya yazışmaları, kamera görüntüleri ve diğer dijital deliller üzerinden yürütülür. Fail ile mağdur arasında geçen konuşmalar, mesajlaşma uygulamalarındaki yazışmalar, e-posta veya sosyal medya üzerinden gönderilen içerikler, mahkemeler tarafından delil olarak değerlendirilebilir. Ancak bu delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi ve saklanması son derece önemlidir. Örneğin, bir iletişim uygulamasından alınan ekran görüntüleri tek başına yeterli görülmeyebilir; mümkünse bu içeriklerin bilirkişi incelemesine elverişli şekilde dosyaya kazandırılması veya karşı taraftan, ilgili kurumdan usule uygun şekilde celbi gündeme gelebilir.

Yargıtay, cinsel taciz suçunda tek başına mağdur beyanına dayanılarak karar verilmesini her olayda kategorik olarak reddetmemekte, fakat beyanın tutarlılığı, hayatın olağan akışına uygunluğu, olayla destekleyen yan delillerin bulunup bulunmadığı gibi kriterleri önemsemektedir. Tanık beyanları, olay sonrası mağdurun yakın çevresine anlattıkları, psikolojik etkiler ve davranış değişiklikleri de delil değerlendirmesinde dikkate alınmaktadır. Buna karşılık, yalnızca varsayımlara veya soyut şüphelere dayanılarak mahkûmiyet kurulamaz; “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi gereği, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediği durumlarda beraat kararı verilmesi gerekir. Bu çerçevede, mağdurun mümkün olduğunca erken aşamada şikâyette bulunması, delilleri saklaması ve haklarını hukuki destek eşliğinde takip etmesi, hem soruşturmanın sağlıklı ilerlemesi hem de mağduriyetin derinleşmemesi açısından büyük önem taşır.

Cinsel Taciz Suçuna İlişkin Yargıtay Kararları

Yargıtay’ın cinsel taciz suçuna ilişkin kararları incelendiğinde, özellikle suçun sınırlarının çizilmesi, evlenme veya arkadaşlık tekliflerinin hangi koşullarda suç sayılmayacağı, ısrarlı takip ve tekrar eden davranışların değerlendirilmesi ve dijital delillerin ispat gücü gibi başlıklarda önemli ilkeler ortaya koyduğu görülmektedir. Yüksek Mahkeme, tek seferlik, nezaket sınırını aşmayan ve cinsel içerik taşımayan evlenme/arkadaşlık tekliflerini cinsel taciz suçu kapsamında değerlendirmemekte; buna karşılık, mağdurun açıkça rahatsızlığını ifade etmesine rağmen ısrarla sürdürülen, cinsel içerikli ima veya sözler içeren ve mağdurun manevi huzurunu ciddi biçimde bozan davranışları suç kabul etmektedir.

Yargıtay uygulamasında ayrıca, cinsel taciz suçunun başka suçlarla içtimaı da gündeme gelebilmektedir. Örneğin, aynı eylem hem hakaret hem cinsel taciz niteliği taşıyorsa, hangi suçtan hüküm kurulacağı ve hangisinin diğerini tükettiği tartışma konusu olur. Yargıtay, çoğu kararında, daha özel düzenlemeye sahip cinsel taciz hükmünün öncelikli olarak uygulanması gerektiğine vurgu yapmaktadır. Öte yandan, Yargıtay kararlarında, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yasağına da işaret edilmekte, uzlaşma prosedürünün işletilmesinin hukuken mümkün olmadığı belirtilmektedir. Bu yaklaşım, uygulamada zaman zaman uzlaştırma bürolarına yönlendirilen dosyalar bakımından bir uyarı niteliği taşımakta ve “Cinsel tacizde uzlaşma olur mu?” sorusuna normatif çerçevenin dışında, yargısal içtihatlarla da pekiştirilmiş bir “hayır” cevabı verilmesine neden olmaktadır.

Daha detaylı bilgi için Mersin Cinsel Suç Avukatı olarak web sitemizi ziyaret edebilirsiniz. 

Sıkça Sorulan Sorular